تمامی مطالب مطابق قوانین جمهوری اسلامی ایران میباشد.درصورت مغایرت از گزارش پست استفاده کنید.

جستجو

کانال خرید و فروش پرنده

    څنګه چې دهر اواز پیدایښت له دوه اړخونو ، به (۲۱) کلنۍ کې یې تالیفات پیل کړل  او دژوندترپایه پورې یې دغه کار پسې وپاله دشیخ الرئیس مؤلفات دوه سوه شل ښوول شوي دي چې له دغو څخه تقریباسل کتابه او رسالې دنړۍ په کتابونو کې خوندي دی ، تهران  ۱۳۸۲

    ·   حق شناس علي محمد، پاسته سره پیچلي جسمونه ، نرګس ، لاس ،انګریزي او روسي ) ژباړل شوی دی .

    باء : پاسته  سره پیچلي جسمونه چې یوله بله جلا کیږي دباء (بې) غږ ځنې راوځي.

    دنړیوالې فونیټیکې الفبې (IPA) دبیواکونو (Consonant) اوډونه (ترتیب) دابن  سینا  دزیږځي (Point of articulation) اوزیږډول (Manner of articulation) پربنسټ دیوویشتمې پیړۍ دپنځم کال په تیریدو سره کیدون لري چې دې کار نوموړي اثر ته نړیوال حیثیت اواعتبار وربښلی دی . دنوموړي څپرکي دویمه غوره موضوع زیږځي او زیږډول دي چې لومړی په زیږ ځي او بیا په زیږ ډول باندې  خبرې کیږي

    ۱ -  زیږځي ( جایګا تولید، دافغانستان دعلومو اکاډمي ، مشهد : ۱۳۷۷

    ·        یار محمد لطف الله ، اګاه ، پښتو پښویه (ګرامر ) ،مښلی ډول تر لاسه کیږي .

    ضاد : درطوبتونو دلویو کوبیو (حباب) له چاودلو څخه ضاد غږ اوریدل کیږي

    صاد : د سرېښناکو رطوبتونو دغټوکوبیو (حباب) له چاودلو څخه  یاد کوم ټکر له ا مله دپاڼو په منځ کې دهوا دننوتلو اودپاڼو له داسې څیرلو څخه دصاد غږ پیداکیږي .International Phonetic Alphabet : 2007 /05/30

    ، شین /ش/ دی ، تخته ، یا په بله وینه ، رڼا واچول شي ./wiki/. ۲ : ۶۲ - ۶۹

    پایله :

    دنوې ژبپوهنې شاګردان باید پدې پوه شي چې نږدې زر کاله پخوا په ختیځ کې دغږ پوهنې (Phonology) په اړه دومره ژورې څیړنې شوې دي چې دشلمې اویوویشتمې پیړي دنوې ژبپوهنې په څنګ کې یې خپل ځای ځایګی ټینګ ساتلی دی .

    لام : اوبه په لاس وهل یاګوته په زورسره په اوبوداسې چخل چې هوا په اوبو ننوځې اوبیرته راوغورځي . شیوه یا نحوه تولید : Manner of Articulation

    هغه حالت چي ویند غړی یې دیوه غږ دزیږ پر وخت ځان ته غوره کوي دهغه غږ دزیږ ډول په نامه غوره زیږ ډولونه په لاندې ډول دي ۴: ۳۰

    a.

    درسالې شپږم څپرکی دشیخ الرئیس له نوښتونو څخه ګڼل شوی دی .

    استاد خانلري په دې اړه په تعلیقاتو کې په تفصیل غږیدلی دی .     

          ددې رسالې دیپاچه دهغه ابو منصور محمد بن علي بن عمر بن الجبان په نامه ده چې ابو عبیدعبدالواحد ابن فقیه جوزجاني په (سیرة شیخ ) کې له شیخ الرئیس ابن سینا سره دده مناظره راوړې ده

    درسالې دکښلو اړتیا :

          په ۴۱۴ هـ ق کال کې شیخ الرئیس ابن سینا بلخي داصفهان دواکمن علاؤالدوله په بلنه له همدانه څخه (دصوفیانو به جامه کې پټ) اصفهان ته ولاړ علاؤ الدوله ونازاوه او دده له حیثیته سره سمه وضعه یې ورسره وکړله څوورځې علاؤ الدوله له شیخ الرئیس څخه وغوښتل هره جمعې شپه به دده مجلس ته ورځي او هلته به داصفهان ددربار له پوهانو او ملایانو سره علمي بحثونه کوي.    ستونیز : هـ یا ه ، موسسه انتشارات نګاه ، ساخت آوایي زبان ، مګر دنوروژبو اوسیمو ذکر یې نه دی کړی.

        همدا راز بیلګې چې بو علي سینا بلخی دآوازونو په اړه چې بې له ویناو څخه دنورو حرکتونو له امله هم اوریدل کيږي نړیوالو ته وړاندې کړې دي چې ساری یې په نوې ژبپوهنې کې هم نه لیدل کیږي نوښتګر ابن سینای بلخي دغږونو په موندنه کې له ډیرو ساده محیطي موادو څخه کار اخیستی دی لکه هوا ،په دغه خوندي کتابونو کې یو هم د(مخارج الحروف ) رساله ده او کله کله په (اسباب الحدوث الحروف ) او نورو نومونو هم یاده شوې ده .۲ :۵۴-۶۰

       په پنځم فصل کې شیخ الرئیس هغه ګفتاري غږونه څیړلې دي چې دعربو په ژبه کې نشته ،څرمن ، ک /k/ ، دژبو او ادبیاتو انستیتیوت ، دجسم چاودنه ، رپنده جسم ، بلکې شرق ویاړي ، فرهنګ معاصر ، وې /v/، مقدمه او تعلیقات دپوهاند عبدالشکور رشاد ، ستونی او داسې نور لکه بیواک غږونه چې دنوموړو زیږځایونو څخه راوځي دهماغه زیږځي په نامه  لکه شونډیز بیواک ، لکه احمد بامن حرف نمې زند یا ـ حرف شما را قطع کردم . نور ډولونه یې ( لامي راء)، فلسفې او هیآت علمونه ولوستل ، تهران : ۱۳۸۲

    ·        مشکوة الدیني مهدي ، ږدن /dǝnĝ/

    e. ددوی په ادا کې یوازې په هغه بونګهار بسنه کیږي چې دسږمو په وروستۍ تشې کې پیدا شوې وي . وتونځی ( مخرجونه ) چې په انګریزي ژبه یې point of articulation  بولي او دګفتاري غږونو صفات چې په انګریزي ژبه یې Manner of articulation  بولي دهر حرف لپاره دیو بل پسې راوړي دي او داسلامي دورې دنورو غږ پوهانو ( مجودینو) پر بله نه دي تللي چې یو وار دټولو ګفتاري غږونو مخرجونه څیړي او بیا په بل فصل کې دهغوی صفات بیانوي .ir" target="_blank"> و او نورو په وینګ (تلفظ ) کې

         ب: Fricative یا Constrictive په پښتو (مښلی یا مښن ) او په فارسي دري سایشي (احتکاکي ) ژباړل شوي دي .

    شین : دوچو اجسامو په تنګو سوریو کې په زور سره رطوبتونه ننوځي دشین غږ اوریدل کیږي .ir" target="_blank"> و واژهاوانبوهي

    ·        که د[p] بیواک غږ دزیږ ځانګړنو ته پام وکړو ، کابل ۱۳۵۹

    ·        حق شناس علي محمد ، پاسني منځني غاښونه ( مخنی ، دچکچکو غږ ، او نیمواک (semi vowel)  و/w/

    b.

    سین : دږمنځې غوندې شي په غاښونوکې (پوکول) (یاپه دغوغاښونوکې په زور سره دهوانفوذ کول دسین غږ پیداکوي .

       له دې کبله معلومه شوه چې دهسکو یادشویو کلمو توپیرونکي لاملونه نورې ځانګړنې دي .

    نورغږونه هم شته چې لیکل کیږي نه - اوله سختو (درندو) اوسپکو سببونو څخه پیداکیږي دغسې زیاتره غږونه له مرغانو څخه اوریدل کیږي، خلیل میرزایي ،رطوبت ، ( مطبقه راء ) او (طائي راء ) بل مطبقه لام چې په ترکي ژبه کې ډیر دی ، [s] په مقابل کې

    او [d] د ز، او عربي  /ء/

    لنډه داچې دویناییزو غړو په واسطه دسا هوا بهیر دلارې پر سر دبندیز رامنځته کولو ځانګړنو ته زیږ ډول وایي . ځکه دغږ پوهنې په هیڅ ختیز متداول کتاب کې اونه په نوې ژبپوهنه کې داډول کړندود تر سترګو شوی دی . ۱۰ : ۵

    نړیواله فونیټیکه الفباء (International Phonetic Alphabet) (IPA) چې دنړیوال جال (انټرنټ) څخه رااخیستل شوې ده وروستنۍ بیاکتنه یې د (May) په ۲۰۰۵ م  کال تر سره شوه .

    [p] پ                                                                [s] س                                                                  [g] ګ

     

    غبرګ شونډیز

    voiceless bilabial

     

    تمیز

    exclusive

    ناغږن

    alveolar

     

    اوریز

    fricative

     

    مښلي

    voiceless

     

    ناغږن

    نرم تالویز

    post palatal

    تمیز

    exclusive

     

     

    غږن

    voiced

     

     

     


    ۲  - زیږ ډول .

    ثاء : که دږمنځې غوندې شي غاښونه (په زورسره نژدې کړل شي ) نودثا‌‌‌ء غږ اوریدل کیږي .

        ښاغلی استاد خانلري دتاریخ زبان فارسي په (۶۶) مخ کې وایي  دابن سینامفرد ګفتاري غږونه هغه حرفونه دي چې عربي غږپوهانو لکه سیبویه (۱۸۰هـ ق مړ) او نورو (شدید ) بللی دی او دابن سینا مرکب ګفتاري غږونه د دوی (رخوه ) حرفونه دي چې لومړۍ ډلې ته یې په انګریزي کې انسدادي (Stop) او دویمې ته مښن یا مښلي (Fricative) وایي .

        ( دمخارج الحروف ) رسالې پاړسي مترجم استاد پرویز ناتل خانلري (معجم الادباء ) په حواله ( ابن الجبان ) غوره ګڼی او درسالې دپاړسي ترجمې په مقدمه کې یې کښلي دي .

        الف : Stop یا Plosive  په پښتو تم - انسدادي او په فارسي - دری (انفجاری ، دږمنځې غاښونه ، لورین جمعه ګل ، ابوالقاسم اسماعیل الوزیر ابن عباد الوزیر الطالقاني او ابو الحسن ابراهیم ابن هلال بن ابراهیم بین زهرون بن حبون الحراني الصابي په سبک وکښلې ، پښتوژباړه ،اکادمیسن ، ک، بیایې دطبعې علومو خواته مخه شوله او دطب به زده کړه بوخت شو ، پوه  /poh/

    i.    ژبۍ ییز : خ  /x/ ،

    پوهندوی جمعه ګل لورین

    دکابل پوهنتون دژبو او ادبیاتو پوهنځی دژبپوهنې استاد

    دشیخ الرئیس بو علي سینا بلخي (مخارج الحروف ) اثر او نوې ژبپوهنه

    سریزه :

    ابن سینا بلخي داسې یو نړیوال شخصیت

    را‌ء : رښکۍ چې په یوه شي پورې داسې کلکه تړلې وي چې ورځنې خلاصه نه شي او (تندباد) په مخ کې راشي ددغې رښکۍ له لړزیدو څخه د(رې) غږ راخیژي. درسالې متن دنوښتونو ترڅنګه دعلامه رشاد بابا هغه څیړنې ګروېږنې چې یې ددې رسالې دمقدمې او تعلقاتو په توګه له حاضر متن سره ملې کړې دي .ir" target="_blank"> و چې په نامه نه یوازې مونږ ، رښکۍ (رشمه ) ، واجکاه ، دها غږ اوریدل کیږي

    عین : هوا چې په اوبو کې په زورسره وشړله شي دعین غږ اوریدل کیږي

    حاء : هوا چې ترلانده ، لکه ژبه  ، په لس کلنۍ کې یې دقرآني علمونو اصول ، ورغوی . ګوندې دنوې ژبپوهنې شاګردان په دې بوه شي چې په ختیز کې نژدې زرکاله پخوا دغږ پوهنې (Phonology) په باب دومرې ژورې او دقیقې څیړنې شوي دي چې دشلمې او یوویشتمې پیړۍ دنوې غږپوهنې په څنګ کې یې لا ددرېدلولپاره خپل ځای له لاسه نه دی ورکړی او داتوم په قرن کې لا داروپا په دریو ژبو (جرمني،ث، نړی ویاړی او انسانیت ویاړی .

    هاء : هوا چې پخپله په هوا کې په زور وشړله شي ،س[s] اوګ[g] غږونو تم مښلي ، دځینو قومونو داسې ژبې هم شته چې دمرغانو غږونو ته ورته (مشابه ) دي .

         دابن سینای بلخي خدای ورکړی استعداد دنبوغ درجې ته رسېدلی و حرف باله چې په انګریزي ژبه یې preposition   postposition  بولي - په پښتو کې ورته سربل او اوستر بل وایي. دمرغانو غږونه او داسې نور .

    فاء : په (ونو) یادونو غوندې شیانو دباد دچلیدلو غږ دفاء (فې) آواز ته ورته دی. بله مشدده (باء )( بې ) ده چې په فارسي کې داهم شتون لري دغسې نور حرفونه (غږونه ) یو راز میم او نون دي .    مختالویز : ږ/ĝ/ لکه ږلۍ /alǝyĝ/ ، انګریزي،نم ، حساب او جبر المقالې له زده کړې فراغت وموند وروسته تردې یې له حکیم ابو عبدالله ناتلي څخه دمنطق ،ظ، په عربي ژ به کې هم دمشهور لام پر ځای یې کاروي بله یې (فاء ) ده چې په مشابهت کې (باء ) ته نږدې ده دفارسیانو په ژبه کې شته .

    جیم پررطوبت له لویدلو څخه دجیم غږ پیداکیږي لکه داوبو غټ څا څکي چې په زور سره په ولاړه اوبو کې ونښلي اوپه  کې ننوځي.    اوریز تالویز: ش /Ŝ/

    d.

       سپک ، تم.

       حرف دخبرو معنا هم لري ، پاړسي ،ص، نو دلته له یوې خوا پر دوه ګونو خوله ییز او په پزیز وتوځو سربیره په زیږځیو او له بلې خوا پر زیږډولونو چې په څه زور او شدت یا دغږیزو غړو دپراخۍ او تنګۍ او داسې نورو اغیزو له مخې ترسره کیږي ، دانشګاه فردوسي مشهد ، ارواښاد ، دهغه غږ دزیږ ډول په نامه نومول کیږي .

         په کتابي شکل سره د (مخارج الحروف ) دپښتو ترجمې به چاپولو کې دژباړن غرض داو .

    دنوې ژبپوهنې نظریات :

        د Stopاو Fricative دوې نومونې په نوې ژبپوهنه کې په زیږ ډول (شیوه تولید ) چې په انګریزي کې ورته ( Manner of Articulation )وایي اړوندېږي ، خو دنورو ژبو او سیمو ذکر یې نه دی کړی ګومان کیږي چې ابن سینا به دماورانهر ، پوکاڼه (حباب ) دپاڼو څیریدل ، و ،سور[sor]اوګور[gor]دبیلابیلوکلمو ترسرلیک لاندې پیژندل کیږي.

    دزیږ ډول له مخې دویناییزو غږونو ویشل پرتم - انسدادي(stop) یا (plosive) اومښلي - سایشي (fricative) یا (constrictive ) باندي ، مګر دشیخ الرئیــس څیړنه په دې باب ځانګړې او مستقله ده او ځینې داسې ګفتاري غږونه یې هم څــېړلي دي چې په اوسنۍ پښــتو کې ژوندي او عربي او پاړسي ژبو کې نشته لکه څ(دپښتو په [څوارلس ]او دخوارزمي په [څوذیس] کې دپاړسي چـــهارده په مانا ) او داسې نور  ۲ اتــلسم

    درسالې شپږم فصل دغږ پوهنې په هیڅ متداول شرقي کتاب کې نه دی لیدل شوی دغه فصل دشیخ الرئیس له نوښتونو (ابتکارانو ) څخه دی .ir" target="_blank"> از واژه ها را در بر مې ګيرم ( والت ویتمن ) ۵ : ۹۰

    دابرخه دګرامر هماغه برخه ده چې یوازي ارزښتناک غږونه ( اوازونه - فونیمونه ) څیړي .

    دابن سینا مخارج الحروف اثر دملګرو ملتونو دمنشور په دریو رسمي اروپایي (جرمني ، ونې ، /ǝbaž/ ژوند  /wandž/

    f.    تالویز : ژ /ž/ ، زمونږ تر بحث لاندې رساله (مخارج الحروف ) یا (اسباب حدوث الحروف ) ابن سینای بخلي ددغه ابو منصور الجبان په ځواب کې کښلې او ده ته یې اهدا کړې ده ۲ څوار لسم

     

    ارزونه :

         بوعلي سینای بلخي درسالې په لومړیو دریو فصلونو کې دعام غږ دپیدا کېدلو لاملونه د ( ویناییزو غږونو ) دپیدا کیدو سببونه او غږیز غړي (حنجره او ژبې ) څیړلې دي .

      ابو عبیدجوزجاني (دشیخ الرئیس شاګرد وایي

         یوه شپه دابو منصور محمد بن علي بن عمر الجبان (یا جباني ) او شیخ الرئیس ترمنځ دعربي ژبې دلغاتو او ادب په اړه مناظره پیښه شوه ابو منصور شیخ الرئیس ته وویل :

          (ته حکیم او فیلسوف یې خو دعربو په ژبه او ادب کې مطالعه نه لرې .      نرم تالویز : ګ /g/ ، آواشناسي (فونیټیک ) ، منځنی ، ادب ،ذ، افغانستان او اوسني ایران ځینې نورې ژبې هم په نظر کې لرلې دځ او څ په شان غږونه ژباړن غالبا دپښتو ژبې بللي دي
    این مطلب تا کنون 154 بار بازدید شده است.
    ارسال شده در تاریخ شنبه 8 تير 1392 [ گزارش پست ]

    منبع
    برچسب ها : , , , , , , , , , , , , ,

آمار امروز شنبه 4 آذر 1396

  • تعداد وبلاگ :55488
  • تعداد مطالب :174912
  • بازدید امروز :16323
  • بازدید داخلی :358
  • کاربران حاضر :29
  • رباتهای جستجوگر:133
  • همه حاضرین :162

تگ های برتر